Het kabinet wil minder coffeeshops. Diverse gemeenten voeren die wens uit. Over secuur meten en zoeken naar ‘justitiële antecedenten’.
Rotterdam, 7 jan. Rotterdam wil 27 coffeeshops in de buurt van scholen sluiten, Amsterdam gaat een nog onbekend aantal coffeeshops sluiten in de binnenstad en stadsdeel De Baarsjes. Ook andere steden bereiden een drastische reductie van het aantal coffeeshops voor. De exploitanten blijven, naar het zich laat aanzien, met lege handen achter. Uit jurisprudentie blijkt dat ook ondernemers die decennia gedoogd zijn, niet hoeven te rekenen op uitkoopsommen.
Afstandscriterium
Het kabinet zet haast achter de sluiting van coffeeshops in de buurt van scholen, die al was aangekondigd in de regeringsverklaring. Binnen drie jaar moeten alle gemeenten vaststellen hoeveel meter coffeeshops minimaal verwijderd moeten zijn van scholen, zo heeft minister Hirsch Ballin (Justitie, CDA) de Tweede Kamer eind vorig jaar laten weten.
Bijna tachtig procent van alle gemeenten heeft dit afstandscriterium inmiddels vastgesteld. De rest moet dat uiterlijk in 2011 hebben gedaan. Coffeeshops ‘in de gevarenzone’ moeten vervolgens, na een overgangsperiode, dicht.
Coffeeshophouders die naar de rechtbank stapten om sluiting op basis van dat afstandscriterium te voorkomen, of op zijn minst een uitkoopsom eisten, kregen nul op rekest. Zoals de coffeeshophouder in Den Haag met een zaak binnen de 500-metergrens die het gemeentebestuur had gesteld. De rechter vond die afstand in 2000 ‘niet onredelijk’. En schadecompensatie was al helemaal niet aan de orde. Verkoop van softdrugs is immers een illegale activiteit, ondanks het gedoogbeleid. Exploitanten moeten er altijd rekening mee houden dat aan zo’n gedoogsituatie een einde kan komen, aldus de rechter.
De Raad van State was een jaar later dezelfde mening toegedaan in een procedure die een coffeeshophouder uit Bergen op Zoom had aangespannen. Het afstandscriterium als grond voor sluiting en de weigering van financiële compensatie waren terecht, aldus de Raad. Want voor de verkoop van softdrugs was nooit vergunning verleend, de handel werd al die jaren alleen gedoogd.
Niet voor bezwaar vatbaar
De achttien Rotterdamse coffeeshophouders die vorig jaar oktober een sluitingsaanzegging van burgemeester Opstelten kregen, kúnnen voorlopig niet eens naar de rechter. Want Opstelten noemde in zijn brief alleen het voornemen dat er vanaf juni 2009 geen wiet meer mag worden verkocht. Een kop koffie, geen probleem. Maar een joint is uit den boze. „Er is nog geen voor bezwaar vatbaar besluit”, aldus advocate Miriam Weski, die een aantal Rotterdamse exploitanten vertegenwoordigt. „Pas als de eerste vergunning geweigerd wordt, kunnen we actie ondernemen. En dat gebeurt pas in 2009.”
Ilonka Kamans, advocaat van andere Rotterdamse exploitanten, denkt daar anders over. „Die brief van Opstelten heeft wel degelijk juridische waarde. Het gaat hier om een rechtshandeling die inderdaad pas in 2009 rechtsgevolg heeft. Maar het zou toch te gek zijn als je nu moet wachten totdat je gesloten bent voordat je juridisch iets kan doen.”
De achttien exploitanten die moeten sluiten, hebben vóór 1 oktober 2007 een verhuisaanvraag ingediend. Als die wordt afgewezen, dacht Kamans, is er in ieder geval een besluit waar ze bezwaar tegen kunnen maken.
Inmiddels zijn vrijwel alle aanvragen ‘buiten behandeling gesteld’, omdat de exploitanten geen nieuw adres konden aanleveren. Twee coffeeshops die dat wel konden werden in het ongelijk gesteld omdat het volgens de gemeente zou gaan om een nieuwe onderneming. Die weigering zal naar verwachting nieuwe procedures opleveren.
Overigens is de lijst van achttien Rotterdamse coffeeshops nog lang niet definitief. Als er tussentijds scholen verhuizen, bestaat de kans dat de coffeeshops in die buurt toch open mogen blijven. Er staan minimaal twee scholen op de nominatie om te verhuizen. Eén ervan zou op dit moment de sluiting van vier coffeeshops veroorzaken. Dan is er nog de ‘wet van de meetlat’; de metingen blijken niet altijd even precies. Zo ontspringt een coffeeshophouder de dans omdat hij hemelsbreed weliswaar binnen 200 meter van een school zit, maar buiten de grens van 250 meter loopafstand. Een ander mag ook blijven omdat bij een nieuwe meting bleek dat zijn coffeeshop 37 centimeter buiten de grens ligt.
Amsterdam heeft nog geen afstandscriterium vastgesteld. Zodra dat is gebeurd, betekent dat naar verwachting het einde voor een aantal coffeeshops in de binnenstad.
Wet Bibob
Daarnaast gaat de gemeente coffeeshophouders die een vergunning aanvragen, screenen op ‘justitiële antecedenten’. Ook dat zal naar verwachting tot sluitingen leiden. Daarvoor kan Amsterdam de Wet bevordering integriteitsbeoordelingen door het openbaar bestuur (Bibob) toepassen. Uit anderhalf jaar geleden verricht onderzoek bleek dat 78 procent van de Amsterdamse coffeeshophouders criminele antecedenten heeft, variërend van drugshandel en verboden wapenbezit tot ernstige geweldsmisdrijven.
In Venlo, een andere belangrijke ‘coffeeshopstad’ wordt zelfs 83 procent van de coffeeshophouders in verband gebracht met criminaliteit. Daar heeft het Openbaar Ministerie de relaties in kaart gebracht tussen de Venlose cannabisbranche en de georganiseerde misdaad. Met die informatie én het afstandscriterium zal ook daar de branche gemakkelijk kunnen worden aangepakt.
Het kabinet verwacht nog dit jaar duidelijkheid te krijgen of overgebleven coffeeshophouders in de grensstreek kunnen worden verplicht buitenlandse bezoekers te weigeren. Het Europese Hof van Justitie moet zich op korte termijn uitspreken over de vraag of dat in strijd is met Europese regelgeving. Mogen ‘niet-Nederlandse ingezetenen’ worden geweerd, dan zal dat de klandizie en omzet van de coffeeshops fors verlagen.
Coffeeshops mogen blijven, aldus Cohen 
